Relacja Nuncjusza w RPA: Wizyta w Bienvenu Shelter w Johannesburgu

W liturgiczne wspomnienie św. Jozafata Kuncewicza, 12 listopada 2026 r. odwiedziłem wraz z ks. prałatem Giacomo Antonicellim, sekretarzem Nuncjatury Apostolskiej, Bienvenu Shelter w dzielnicy Bertrams w Johannesburgu.

W tym katolickim ośrodku, prowadzonym przez Siostry Misjonarki św. Karola Boromeusza, zwane skalabryniankami, emigrujące kobiety znajdują wraz z dziećmi bezpieczne schronienie i pomoc w rozpoczęciu nowego życia.

Przybyliśmy na miejsce o godzinie dziesiątej. Przed wejściem czekała na nas dyrektorka ośrodka, pochodząca z Brazylii siostra Marivane, wraz z pracownikami i dziećmi, które powitały nas śpiewem i słonecznikami. Po tym serdecznym przyjęciu siostra opowiedziała nam o początkach placówki i o jej codziennej pracy. W johannesburskiej wspólnocie skalabrynianek są trzy siostry. Siostra Marivane posługuje w schronisku, a dwie pozostałe pracują w innych instytucjach kościelnych wspierających migrantów.

Dwadzieścia pięć lat otwartych drzwi

Początki Bienvenu Shelter sięgają Wielkiego Jubileuszu Roku 2000. W tamtym czasie skalabrynianki i duszpasterze migrantów i uchodźców archidiecezji Johannesburga spotykali kobiety, które uciekały z dziećmi przed wojną lub prześladowaniami. Po przybyciu do miasta wiele z nich nie miało dokąd pójść. Potrzebowały miejsca, w którym mogłyby bezpiecznie spędzić noc, odpocząć po podróży i zastanowić się, co zrobić dalej. Z myślą o nich siostry i duszpasterze, przy wsparciu wolontariuszy i darczyńców, otworzyli schronisko 23 marca 2001 r. Pierwszą siedzibę udostępniły Siostry Świętej Rodziny. Nazwa Bienvenu upamiętnia założyciela ich zgromadzenia, ks. Pierre’a-Bienvenu Noaillesa.

W roku jubileuszu dwudziestopięciolecia ośrodek może przyjąć jednocześnie do 45 kobiet i dzieci. Zapewnia zakwaterowanie, posiłki i odzież, a także pomoc psychologiczną i socjalną. We współpracy z innymi instytucjami wspiera rodziny w uzyskaniu dokumentów, w dostępie do opieki zdrowotnej i w zapisaniu dzieci do szkoły. Każda z tych spraw wymaga czasu i cierpliwości, zwłaszcza gdy trzeba porozumieć się w obcym języku i poznać przepisy kraju, do którego dopiero się przybyło. Siostra Marivane opowiedziała nam również o dziennej opiece nad najmłodszymi oraz o zajęciach, podczas których starsze dzieci otrzymują pomoc w czytaniu, pisaniu i matematyce. W pracy z dziećmi ośrodek wykorzystuje także zabawę, plastykę i teatr.

Dzieci i wychowawczyni z Konga

Najpierw odwiedziliśmy grupę 23 dzieci w wieku od trzech do sześciu lat. Z właściwą sobie spontanicznością powiedziały nam, że są szczęśliwe, a potem zaśpiewały dla nas piosenkę. Na zakończenie spotkania wręczyły mi kartkę z życzeniami.

Starsza grupa, licząca 43 dzieci w wieku od sześciu do dziewięciu lat, przygotowała przedstawienie. Jeden z chłopców wcielił się w św. Jana Chrzciciela Scalabriniego, biskupa i opiekuna migrantów, a jedna z dziewczynek odegrała rolę bł. Assunty Marchetti, współzałożycielki zgromadzenia skalabrynianek. Wraz z pozostałymi dziećmi przybliżyli nam w piosenkach i scenkach historię zgromadzenia, którego siostry są obecne w Republice Południowej Afryki od 1992 r., a w Johannesburgu od 1998 r.

Po przedstawieniu zabrała głos jedna z wychowawczyń, pochodząca z Demokratycznej Republiki Konga. Opowiedziała, jak przed dwudziestu pięciu laty uciekła wraz z dziećmi z kraju ogarniętego wojną. Mówiła o trudnościach, jakie napotkała po przybyciu do Republiki Południowej Afryki, i o pomocy, którą otrzymała w Bienvenu Shelter. Przekroczyła wówczas próg schroniska jako matka szukająca bezpiecznego miejsca dla swoich dzieci. Dziś pracuje w tym samym ośrodku jako wychowawczyni. Jej świadectwo pozwoliło mi spojrzeć na dwadzieścia pięć lat działalności Bienvenu Shelter z perspektywy jednej rodziny, której historia od początku splatała się z historią tego domu.

Następnie udaliśmy się do Mother Assunta Training Centre. Odwiedziliśmy pracownie, w których kobiety uczą się szycia, piekarstwa, fryzjerstwa i obsługi komputera. Ośrodek organizuje również zajęcia z języka angielskiego i isiZulu, przydatne w poszukiwaniu pracy i w załatwianiu codziennych spraw. Po ukończeniu kilkumiesięcznych kursów uczestniczki otrzymują certyfikaty potwierdzające zdobyte umiejętności. Dla matki, która zastanawia się, z czego utrzyma rodzinę po opuszczeniu schroniska, możliwość nauczenia się zawodu oznacza większą swobodę w podejmowaniu decyzji o przyszłości.

Eucharystia i słowo nadziei

Sprawowałem Mszę Świętą w koncelebrze z ks. Jean-Marie Kuzituką Did-Ho, kanclerzem archidiecezji Johannesburga, oraz ks. Ivaldo Bettiną CS, skalabryni¬aninem pochodzącym z Brazylii. Przekazałem zgromadzonym pozdrowienia i błogosławieństwo Ojca Świętego Leona XIV. Zwracając się do matek i dzieci, zapewniłem je o bliskości papieża i o modlitwie Kościoła. Chciałem, aby każda z obecnych rodzin usłyszała, że ma w Kościele swoje miejsce i że jej cierpienia, nadzieje i plany na przyszłość są dla nas ważne.

W homilii zatrzymałem się nad Listem św. Pawła do Filemona. Paweł pisze z więzienia i wstawia się za Onezymem. Prosi Filemona, by przyjął go tak, jak przyjąłby samego Apostoła, i by zobaczył w nim umiłowanego brata. Uderza mnie serdeczność tej prośby. Paweł powierza Filemonowi konkretnego człowieka i prosi go o przyjęcie, które wyraża bliskość i szacunek. To, co ma się wydarzyć między Filemonem a Onezymem, zależy od tego, czy Filemon potrafi zobaczyć w nim brata.

Odniosłem tę prośbę do doświadczenia rodzin, które przybywają do Johannesburga. Kobieta wchodząca do schroniska może potrzebować posiłku, noclegu i pomocy w uzyskaniu dokumentów. Potrzebuje również kogoś, kto zapyta ją, czego w danej chwili najbardziej potrzebuje, i cierpliwie wysłucha odpowiedzi. Tak zaczyna się przyjęcie, o które upomina się św. Paweł. Zanim poznamy czyjeś obywatelstwo, język czy okoliczności przyjazdu, stoi przed nami człowiek stworzony na obraz Boga. Jego godność jest obecna od pierwszej chwili spotkania i domaga się szacunku także wtedy, gdy jego sytuacja pozostaje niepewna.

Zadałem też pytania, które słowa Apostoła stawiają każdej wspólnocie chrześcijańskiej. Czy człowiek, który utracił dom, znajdzie u nas miejsce? Czy matka zaniepokojona o los swoich dzieci spotka kogoś gotowego jej wysłuchać? Czy dziecko, które przeżyło ucieczkę, znajdzie dorosłych, przy których będzie mogło czuć się bezpiecznie? Odpowiedź rodzi się w zwyczajnych spotkaniach. Czasem przybiera postać rozmowy, podczas której ktoś po raz pierwszy może własnymi słowami opowiedzieć, co go spotkało. Czasem oznacza pomoc w podjęciu decyzji, od której zależy przyszłość całej rodziny.

W Ewangelii według św. Łukasza Jezus mówi, że królestwo Boże jest pośród nas. Ci, którzy pytali Go o jego nadejście, mieli przed sobą Tego, który je przynosi. Zwróciłem uwagę, że również my możemy przeoczyć bliskość Chrystusa, gdy wypatrujemy nadzwyczajnych znaków. W Bienvenu Shelter można ją dostrzec, kiedy ktoś cierpliwie wyjaśnia matce, jak dopełnić formalności, kiedy kobieta zdobywa umiejętności pozwalające jej utrzymać rodzinę, a dziecko może bawić się bez lęku. W takich chwilach słowa Jezusa „Byłem przybyszem, a przyjęliście Mnie” nabierają konkretnego znaczenia.

W dwudziestą piątą rocznicę powstania schroniska dziękowałem Bogu za tych, którzy pomogli otworzyć ten dom, i za wszystkich, którzy dziś troszczą się o przyjmowane tu rodziny. Podziękowałem siostrom, wychowawcom, pracownikom, wolontariuszom i dobroczyńcom. Każdy z nich uczestniczy w tej samej posłudze, czy to przyjmując rodzinę u progu, ucząc dziecko czytać, prowadząc zajęcia w pracowni, czy pomagając matce znaleźć drogę przez pierwsze tygodnie i miesiące życia w nowym kraju.

Cztery świadectwa po Mszy Świętej

Po Mszy Świętej wysłuchaliśmy jeszcze świadectw czterech kobiet z ośrodka, pochodzących z różnych krajów. Każda opowiedziała o trudnościach, których doświadczyła po przybyciu do Republiki Południowej Afryki. Wcześniej słuchaliśmy wychowawczyni wspominającej swoje przybycie przed dwudziestu pięciu laty. Teraz cztery kobiety mówiły we własnym imieniu o tym, co spotkało je w kraju, w którym próbowały rozpocząć nowe życie.

Słuchając ich, wróciłem myślą do pytania z homilii o to, kogo spotyka człowiek przybywający do obcego kraju. Tego dnia mogłem usłyszeć, jak owe pierwsze doświadczenia zapamiętały same kobiety. Byłem im wdzięczny za zaufanie, z jakim zechciały podzielić się z nami częścią swojej historii.

Z wizyty zabrałem kartkę od dzieci. Kiedy na nią patrzę, przypominam sobie ich śpiew i głosy spotkanych ludzi. Takie miejsca jak Bienvenu Shelter są świadectwem, że Ewangelia jest ciągle żywa, że po prostu dobra jest więcej.

✠ Henryk M. Jagodziński
NUNCJUSZ APOSTOLSKI W RPA, LESOTHO, NAMIBII, ESWATINI i BOTSWANIE

Pretoria, dnia 12 listopada 2026 r.