Relacja Nuncjusza w RPA: Warsztaty o synodalności w Botswanie

W poniedziałek, 2 marca 2026 r. wraz z ks. prał. Giacomo Antonicellim udaliśmy się do Botswany, aby wziąć udział w spotkaniu Prezydenta tego kraju, J.E. Dumy Gideona Boko, z korpusem dyplomatycznym akredytowanym w Botswanie.

Jak zwykle zatrzymałem się w domu J.E. abp. Franka Nubuasaha SVD. Ksiądz Arcybiskup zaproponował mi spotkanie z kapłanami swojej diecezji, którzy tego samego dnia rozpoczynali warsztaty poświęcone synodalności. Prowadził je J.E. abp John Masilo Selemela, biskup pomocniczy archidiecezji Pretorii. Z radością przyjąłem zaproszenie do udziału w tym spotkaniu.

Warsztaty potrwają do czwartku, 5 marca. Spotkanie rozpoczęło się wspólną kolacją. Następnie udaliśmy się do auli, gdzie wygłosiłem konferencję pt. „Synodalność w nauczaniu Papieża Leona XIV”. Po wystąpieniu odbyła się krótka dyskusja. W spotkaniu uczestniczyło około 40 księży.

Poniżej przedstawiam polskie tłumaczenie mojego wystąpienia:

Wasza Ekscelencjo, Arcybiskupie Gaborone, Wasza Ekscelencjo, Biskupie Pomocniczy Pretorii, Księże Prałacie, drodzy Bracia w Kapłaństwie,

Jest dla nas łaską wspólnie rozważać temat synodalności w nauczaniu Ojca Świętego Leona XIV. Ten temat, tak centralny dla obecnego życia Kościoła, nie jest przemijającą modą ani jedną z wielu strategii duszpasterskich. Raczej, jak konsekwentnie naucza Ojciec Święty, synodalność jest konstytutywnym wymiarem życia Kościoła — sposobem bycia Kościołem, głęboko zakorzenionym w Tradycji i ukierunkowanym na misję.

Dzisiaj chciałbym rozważyć wraz z wami kilka aspektów tego nauczania: synodalność w Kościele powszechnym, jej szczególne znaczenie dla Afryki, jej relację do władzy pasterskiej i struktur kościelnych, jej wyraz w życiu konsekrowanym oraz jej wymiar ekumeniczny. Czyniąc to, zobaczymy, że synodalność nie jest zerwaniem z przeszłością, lecz odnowioną świadomością tego, kim jesteśmy jako Lud Boży.

1. Synodalność: Styl bycia Kościołem

Po jego wyborze wielu pytało, co stanie się z drogą synodalną zapoczątkowaną przez Papieża Franciszka. Ojciec Święty Leon XIV odpowiedział jasno i niezwłocznie: droga synodalna trwa. Jednocześnie jednak pogłębił jej znaczenie. W swoich wczesnych przemówieniach opisał synodalność nie przede wszystkim jako strukturę czy wydarzenie, lecz jako styl — postawę otwartości, słuchania i rozeznawania. Synodalność oznacza, że każdy ochrzczony ma głos i odpowiedzialność w Kościele. Zakłada modlitewne słuchanie Słowa Bożego, uważne słuchanie siebie nawzajem oraz wspólne rozeznawanie pod przewodnictwem Ducha Świętego.

Jednocześnie Ojciec Święty starannie wyjaśnia, że synodalność nie osłabia władzy hierarchicznej. Kościół nie jest demokracją. Urząd biskupi, kapłaństwo oraz posługa Piotrowa pozostają istotne i niezastąpione. Synodalność nie znosi władzy; raczej umieszcza ją wyraźniej w komunii. Władza w Kościele jest zawsze sprawowana jako służba. Czerpiąc ze swojego doświadczenia duszpasterskiego w Ameryce Łacińskiej, Papież przypomina nam, że rozeznawanie wspólnotowe nie jest czymś całkowicie nowym. W wielu częściach świata, zwłaszcza w kontekstach misyjnych, konsultacja i wspólna refleksja od dawna stanowią część życia kościelnego. W tym sensie synodalność nie jest innowacją, lecz dojrzewaniem.

Dla Ojca Świętego Leona XIV synodalność służy jedności. Gdy Kościół prawdziwie słucha — Ewangelii i siebie nawzajem — wzrasta w komunii. Ta jedność nie jest jednolitością; jest harmonią, zrodzoną z Ducha. Droga synodalna jest zatem głęboko duchowa. Bez modlitwy i otwartości na Ducha Świętego synodalność staje się pustą procedurą. Z Duchem staje się autentyczną odnową.

2. Synodalność i misja Kościoła w Afryce

Podczas swojego przemówienia w Auli Pawła VI w październiku 2025 roku Ojciec Święty Leon XIV podkreślił, że synodalność jest wewnętrznie misyjna. Nie istnieje jedynie dla autorefleksji. Jest ukierunkowana na ewangelizację. To spostrzeżenie jest szczególnie ważne dla Kościoła w Afryce. W wielu społeczeństwach afrykańskich katolicy żyją obok muzułmanów i wyznawców religii tradycyjnych. W niektórych miejscach chrześcijanie stanowią mniejszość. Te realia stawiają wyzwania, ale także stwarzają nadzwyczajne możliwości.

Ojciec Święty zauważa, że w takich kontekstach Kościół jest wezwany, aby być mostem — mostem dialogu, współistnienia i pokoju. Synodalność, poprzez rozwijanie słuchania i spotkania, umacnia właśnie to powołanie. Kościół synodalny staje się wiarygodny w społeczeństwach naznaczonych podziałem, ponieważ ucieleśnia pojednanie.

Afryka ofiarowuje również cenne dary Kościołowi powszechnemu. Jednym z nich jest młodość. Podczas gdy wiele regionów doświadcza spadku demograficznego, Afrykę cechuje żywotność i dynamizm. Młodzi ludzie nie są jedynie odbiorcami troski duszpasterskiej; są protagonistami ewangelizacji. Kościół synodalny słucha ich, towarzyszy im i powierza im odpowiedzialność.

Innym darem jest centralne miejsce rodziny. W kulturach afrykańskich więzi rodzinne pozostają silne. Poprzez rodziny Ewangelia przenika kulturę i kształtuje społeczeństwo. Synodalność zachęca nas, aby wspierać rodziny nie tylko jako beneficjentów duszpasterstwa, lecz jako aktywnych podmiotów misji.

Papież nalega również na zasadę pomocniczości. Nie istnieje jeden model synodalności, który należałoby narzucać wszędzie. Każdy Kościół lokalny musi rozeznawać, jak najlepiej przeżywać to wezwanie w swoim kontekście kulturowym i historycznym. To, co nas jednoczy, nie jest jednolita praktyka, lecz komunia w Duchu.

3. Synodalność, władza i struktury kościelne

Jedno z najbardziej delikatnych pytań dotyczy władzy. Niektórzy biskupi i kapłani obawiają się, że synodalność może osłabić ich przywództwo. Ojciec Święty Leon XIV odnosi się do tej obawy bezpośrednio. Przyznaje, że istnieją lęk i nieporozumienia. Często wynikają one z niewystarczającej formacji. Dlatego podkreśla znaczenie edukacji na każdym poziomie: w seminariach, w stałej formacji kapłańskiej, w programach katechetycznych oraz w inicjatywach formacyjnych dla świeckich.

Bez właściwej formacji synodalność może zostać błędnie zrozumiana jako zwykła konsultacja lub, co gorsza, jako sprzeciw wobec władzy. Lecz autentyczna synodalność umacnia przywództwo duszpasterskie. Dlaczego? Ponieważ władza sprawowana w komunii staje się bardziej przejrzysta, odpowiedzialna i ewangeliczna. Pasterz nie traci swojej roli, słuchając owczarni; sprawuje ją pełniej.

Struktury takie jak diecezjalne rady duszpasterskie, rady parafialne oraz Konferencje Biskupów nie są biurokratycznymi dodatkami. Gdy są przeżywane autentycznie, stanowią wyraz komunii. Umożliwiają wspólne rozeznawanie i skoordynowane działanie duszpasterskie.

Papież podaje uderzający przykład: biskup z regionu zagrożonego zmianą klimatu zaświadczył, że jego kraj może zniknąć w ciągu kilku dekad. Takie realia przypominają nam, że synodalność nie może pozostać teoretyczna. Słuchanie musi prowadzić do działania. Zrzeszenia kościelne — krajowe, regionalne, kontynentalne — pomagają Kościołowi konkretnie odpowiadać na pilne wyzwania, takie jak ubóstwo, niesprawiedliwość i degradacja środowiska.

W ten sposób synodalność łączy refleksję z odpowiedzialnością. Kościół ma głos i ten głos musi być podnoszony z odwagą na rzecz sprawiedliwości, braterstwa i troski o nasz wspólny dom.

4. Synodalność w życiu konsekrowanym

W swoim przemówieniu do Włoskiej Konferencji Wyższych Przełożonych Ojciec Święty XIV rozważał synodalność w życiu zakonnym. Zauważył, że rozeznawanie wspólnotowe i wspólna misja od dawna charakteryzują wspólnoty konsekrowane. W tym sensie życie zakonne jest ze swej natury synodalne. Jednak to dziedzictwo musi pozostać dynamiczne.

Wiele wspólnot zakonnych jest dziś międzykulturowych. Ta różnorodność nie jest problemem, lecz darem. Oferuje proroczy znak jedności ponad kulturami i narodami. Papież podkreśla trzy zasadnicze postawy: rozeznanie kościelne, partycypacyjne podejmowanie decyzji oraz odpowiedzialność. Te elementy zapewniają, że władza w instytutach zakonnych sprzyja wzrostowi i misji, a nie sztywności.

Synodalność w życiu konsekrowanym staje się drogą oczyszczenia. Wspólnoty mogą potrzebować zrezygnować ze struktur lub nawyków, które nie służą już ich charyzmatowi. Odnowa czasem wymaga odważnej zmiany. Zdrowa rotacja w odpowiedzialnościach zapobiega stagnacji i sprzyja żywotności. W ten sposób życie zakonne staje się laboratorium synodalnego życia dla całego Kościoła.

5. Ekumeniczny wymiar synodalności

Wreszcie Ojciec Święty Leon XIV łączy synodalność z ekumenizmem. W swojej homilii w Bazylice Świętego Pawła za Murami podczas Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan stwierdził, że droga synodalna ma charakter wewnętrznie ekumeniczny.

Wspólne podążanie w obrębie Kościoła katolickiego przygotowuje nas do wspólnego podążania z innymi chrześcijanami. Obecność delegatów bratnich na ostatnich zgromadzeniach Synodu nie była symbolem; była konkretnym krokiem ku głębszemu wzajemnemu zrozumieniu.

Patrząc ku rokowi 2033, dwutysięcznej rocznicy Misterium Paschalnego Pana, Ojciec Święty wzywa chrześcijan do zintensyfikowania wspólnych wysiłków. Praktyki synodalne — słuchanie, dialog, wspólna modlitwa — stają się narzędziami pojednania. W świecie podzielonym jedność chrześcijan jest potężnym świadectwem. Synodalność służy zatem nie tylko wewnętrznej odnowie, lecz także wiarygodności samej Ewangelii.

Zakończenie

Drodzy Bracia kapłani, czym zatem jest synodalność według  Ojca Świętego Leona XIV? Nie jest zerwaniem z Tradycją. Od epoki apostolskiej — gdy Apostołowie zgromadzili się w Jerozolimie, aby rozeznawać pod przewodnictwem Ducha Świętego — Kościół zawsze starał się podążać razem. Dzisiejsza synodalność jest organicznym rozwojem w ciągłości. Pogłębia komunię w ramach hierarchicznej struktury ustanowionej przez Chrystusa. Oczyszcza władzę, zakorzeniając ją mocniej w służbie. Umacnia misję, sprzyjając uczestnictwu i odpowiedzialności.

Dla nas jako kapłanów synodalność nie jest hasłem ani tymczasowym programem. Jest postawą duchową: słuchaniem Boga, słuchaniem siebie nawzajem, słuchaniem wiernych powierzonych naszej trosce. Jest cierpliwym rozeznawaniem, pokorną współpracą i odważnym przywództwem zakorzenionym w komunii.

Jeśli będziemy przeżywać synodalność w tym duchu — zakorzenioną w Tradycji, wierną Magisterium, podtrzymywaną modlitwą i otwartą na Ducha Świętego — nie podzieli ona Kościoła. Odnowi go. Umocni jego jedność. Pogłębi jego misyjny dynamizm.

Niech Duch Święty, prawdziwy protagonistą każdej autentycznej odnowy, prowadzi nas. A my, idąc razem, służmy Chrystusowi i Jego Ewangelii z coraz większą wiernością i radością.

✠ Henryk M. Jagodziński
NUNCJUSZ APOSTOLSKI W RPA, LESOTHO, NAMIBII, ESWATINI i BOTSWANIE

Pretoria, dnia 3 marca 2026 r.